seslendirme

Türkçe dublajlı filmlerle büyüyen kuşak için sevdiği sanatçının gerçek sesini duymak, allak bullak edici bir şey. Vapurda, sinemada, bakkalda Tom Cruise veya Alf'i arkasında hissetmek de öyle...

14/11/2002

NESLİHAN SAVAŞ

İSTANBUL - John Wayne'in, Clark Gable'ın, Ava Gardner'ın Türkçe konuştuğunu gören ABD'liler bunu Cüneyt Arkın'ın dünyayı Farsça kurtardığını gören Türkler kadar yadırgamış olmalı. Oysa nispeten yakın bir tarihe kadar sinemalarda, televizyonda Türkçe dublaj, bir istisna değil kuraldı.
Türkiye, dublajın başarıyla uygulandığı ülkelerden biri sayılıyor. Zaten Türkiye'de seslendirme, ciddi bir sektör. Sadece yabancı diziler değil, kendi sesini kullanamayan oyuncuların rol aldığı yerli yapımlar da başkaları tarafından seslendiriliyor.

Bir kelime bin işlem

Dublaj, zahmetli bir süreç: Önce, çevirmen, filmin orijinal diyaloglarını ağız hareketlerine uygun biçimde Türkçeye çeviriyor. Sonra seslendirme yönetmeni, filmi izleyerek rollere uygun kişileri buluyor. Seslendirmenler kulaklıktan filmin orijinal sesini dinleyip, monitörden görüntüyü izlerken Türkçe diyalogları okuyorlar. Bu sesler görüntünün üzerine kaydediliyor. Burada hem oyuncunun o sahnedeki duygusunun verilmesi, hem de dudak uyumunun sağlanması gerekiyor.
Çoğunlukla çocukların da izleyebilmesi için Türkçeye çevrilen bazı iddialı yapımların şarkılarının, diyaloglarının çevrilmesi, seslendirilmesi, neredeyse filmin yeniden çevrilmesi kadar emek ve özen gerektiren işler.
Televizyon için yapılan seslendirmeler nispeten kısa zamanda bitilirken, örneğin 'Yüzüklerin Efendisi: Yüzük Kardeşliği'nin Türkçe dublajı bir ayda tamamlanabilmiş.

Genellikle tiyatrocular

Beyazperdede ya da ekranda izlediğimiz birçok filmde tanıdık tiyatro oyuncularının sesleri var. Bu tanıdık sesler film, yabancı dizi, çizgi film ve belgesellerde karşımıza çıkıyor. Bu işe emek verenler, yani dublaj yapanlar, genellikle TRT ve tiyatro kökenli sanatçılar.
Belli karakterlerle özdeşleşmiş seslere verilebilecek en iyi örnek, sesi Bruce Willis'in orijinal sesine çok yakın olan, gerçekten onunla bütünleşen ancak genç yaşta kaybettiğimiz Alev Sezer. Sezer'in ölümüyle
'sesi öksüz kalan' Bruce Willis'i seslendirmek artık biraz daha zor sanki... Dublaj yapanlar, bunun seslendirme anlamında çok özel ve az rastlanır bir durum olduğunu söylüyorlar.
Benimsenmiş sesler kimi zaman oyunculara yafta gibi yapışabiliyor. Eskiden Oytun Şanal ile Erol Amaç tiyatro sahnesine çıktıklarında seyirciler 'Mr. Spock ile Kaptan Kirk çıktı' diye fısıldaşıyormuş. Nitekim sayısız tiyatro oyunu ve seslendirdiği şiirlerle tanınan Müşfik Kenter de kısa bir süre içinde uzaydan gelmiş matrak yaratık Alf'le özdeşleşmişti.
Seslendirme, kimilerine göre bir sanat, kimilerine göreyse yan dal ya da zanaat.
İster sanat ister zanaat olsun, emektarlarına yeterli maddi karşılığı vermiyor. Sadece dublaj yaparak hayatını sürdürebilen isimlerden biri de Sungun Babacan.

Diziden belgesellere...

Babacan, tiyatro kökenli bir seslendirmeci değil. Ama şu anda sadece bu işle uğraştığını ve işini sevdiğini söylüyor. Film, dizi, reklam, belgesel seslendirmesi yapan Babacan, "Bu işi yaparken, Türkçe'nin bozulmaması için de çaba göstermek gerekiyor. Bunu sağlamak için de otokontrol uyguluyorum. Film ya da dizileri izleyen kişilere karşı bir sorumluluk hissediyorsunuz" diyor. Babacan'ın sesini Tom Cruise, Mel Gibson, Andy Garcia gibi aktörleri izlerken duyabilirsiniz.
Babacan, eskiden kanal sayısı az, hatta tekken dublaja daha fazla zaman ayrılıp özen gösterildiğini, ama artık çok kanal ve seslendirilmesi gereken çok materyal olduğunu, zamana karşı yarıştıklarını belirtiyor.
Birçok seslendirmeci de Türkiye'de dublajın olumsuz koşullara ve düşük ücrete rağmen yurtdışından daha iyi yapıldığını belirtiyor. Bunun nedenlerini taklit yeteneği ve pratik zekâ olarak açıklıyor Sungun Babacan.

'Hey neler oluyor burada?'

Seslendirme yapan sanatçılara göre, oyuncuya ses verebilmek için onun filmdeki oyununu, mimiğini, gülüşünü, susuşunu görmek önemli. Bunun için seslendirme odasına girmeden önce mutlaka prova yapmak gerekiyor. Seslendirme yapanlar Türkçenin doğru kullanılmasına dikkat etmeye çalışıyor.
Aksi halde çevrede 'Hey sen, ne yaptığını sanıyorsun?', 'Neler oluyor burada?', 'Nasıl gidiyor?', 'Bu benim özelim' gibi cümlelerle konuşanlara rastlamak mümkün. Çünkü televizyon karşısında sandığımızdan da fazla zaman geçiriyoruz. Özellikle de çocuklar...

Barmen herkese benden süt...

Seslendirme sanatçısı Murat Şen dublaj 'facia'larını anlatıyor: